De propositie draait op open weight modellen (lokale modellen waar geen externe partij van meeleert), gehost bij een soevereine Nederlandse of Europese partij of in eigen beheer. Voor de paper is geen definitieve keuze nodig, wel een geloofwaardige richting met ordegroottes van kosten. Het hostingvraagstuk staat bewust open: Nebul, Proserve, Nebius of een andere aanbieder?
- Research: soevereine hosting- en AI-partijen in NL/EU, geschikte open weight modellen, kosten (afgerond, zie bevindingen).
- Hostingpartijen beoordelen in de uitwerkfase: jurisdictie, datagaranties, continuïteit, prijs.
- Eerlijk benoemen wat open weight modellen minder goed kunnen en wat dat betekent.
Soevereine hosting in NL/EU
- Nebul (Leiden): private & sovereign AI cloud, NVIDIA Elite-partner, private inference-API en On-Prem AI Pod, draait al soevereine AI voor de overheid. Prijzen via sales; jong bedrijf.
- Nebius (Amsterdam): technisch sterk en goedkoop (60+ open modellen via API), maar Nasdaq-genoteerd, ex-Yandex, datacenters vooral in Finland/Frankrijk — soevereiniteitsverhaal aanvechtbaar.
- EU-alternatieven: OVHcloud, Scaleway en IONOS worden onafhankelijk als "genuinely sovereign" beoordeeld; IONOS biedt dedicated H100-servers voor ~$4.000/maand vast.
- Nieuw NL: de "Nederlandse AI Cloud" (VOLT/Dell/NorthC, live oktober 2026) en AI Mills. Volgen, nog niet bewezen. Proserve toegevoegd als te beoordelen partij.
- GPT-NL: pilotfase, commerciële uitrol H2 2026. Nog geen motor voor productie, wel sterk signaal en potentiële pilotpartner.
Modellen en kosten
- Open weight modellen zijn volwassen: ~90% van frontier-kwaliteit tegen een fractie van de kosten; aparte "Nederlandse modellen" zijn niet meer nodig. Serieuze opties: Mistral Large 3 (Europees, Apache 2.0), Qwen 3.5, gpt-oss-120b (draait op één H100).
- Instap/pilot: €300–3.000 p/mnd. Serieus intern gebruik: €3.000–8.000 p/mnd (1× H100 dedicated). Opschaling naar tienduizenden gebruikers: €25.000–100.000+ p/mnd of eigen hardware.
- Vuistregel: onder ~5 mln tokens/dag wint een soevereine API altijd; eigen hardware pas interessant boven ~50 mln tokens/dag.
Eerlijke beperkingen
Open modellen lopen ~4 maanden achter op de frontier (gap groeit niet), zijn zwakker in complex redeneren en multimodaal begrip (foto's van gebreken!). Maar: een kennisassistent op een gecureerde kennisbank is vrijwel de gúnstigste use case voor open weights — kwaliteit hangt vooral af van retrieval en de contextlaag zelf.
Advies
Starten op soevereine NL/EU-inference (honderden euro's tot enkele duizenden per maand), opschalen op een dedicated cluster bij een NL/EU-partij met contractuele garanties (geen training op klantdata, NL/EU-datalocatie, exit-clausule), eigen beheer alleen bij zeer hoog volume of harde klanteis. Ontwerp het model verwisselbaar: de contextlaag is het duurzame bezit.
Platformkeuze werkomgeving (onderzoek 11 juli)
Open WebUI is functioneel sterker dan zijn reputatie: SSO via Entra ID, SCIM, fijnmazige RBAC, kenniscollecties met permissies en native MCP zitten anno 2026 gewoon in de gratis versie (bewezen tot 30.000+ gebruikers). De terechte CTO-zorgen zijn andere: de licentiewijziging van 2025 (branding-clausule; intern gebruik gratis, maar AAVA-branding of een klantproduct vereist een enterprise-licentie), connectors zonder permissie-overerving, en het ontbreken van een curatie-workflow — die laatste ontbreekt overigens bij álle onderzochte platforms. Opvallend: Nebuls eigen Private GPT is naar alle waarschijnlijkheid zelf een Open WebUI-fork.
Advies (optie A): Open WebUI als werkplek in fase 1, met vanaf dag één de cruciale ontwerpbeslissing: de kennisbron is nooit de tool. Kennis leeft canoniek in eigen beheer en wordt in-gesynchroniseerd; connectors naar Aareon-systemen bouwen we als MCP-servers die in elk toekomstig platform werken. Zo blijft de werkplek verwisselbaar en zit 100% van de duurzame waarde in eigen handen (contextlaag, connectors, curatie, klantbeeld). Herevaluatie bij opschaling (Onyx als kennislaag-optie); de fase 3-licentieroute vóóraf regelen.
Volledige onderbouwing met bronnen en vergelijkingstabel: 07-tech-stack.md (deel 1: hosting & modellen; deel 2: platformkeuze) in de projectmap.